μια προσωπική ματιά // ιστορίες πίσω από τις εικόνες
Κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Μια αρχιτεκτονική που γεννήθηκε από την ανάγκη.
Υπαγορευόταν από τη μορφολογία κάθε τόπου, την ύπαρξη ή την έλλειψη νερού και ξυλείας, την ανάγκη για προστασία από τις δύσκολες καιρικές συνθήκες και τις πειρατικές επιδρομές της εποχής. Από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσαρμόστηκαν και έμαθαν να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούν, μέσα σε έναν τόπο δύσκολο αλλά μοναδικό.
Κάπως έτσι διαμορφώθηκαν οι χώροι των Κυκλάδων. Απλοί, λιτοί και κυρίως λειτουργικοί. Χτισμένοι με ό,τι προσέφερε ο τόπος και απόλυτα προσαρμοσμένοι στις ανάγκες εκείνων που τους κατοίκησαν. Πίσω όμως από τους τοίχους, υπήρχε κάτι πιο ουσιαστικό από την αρχιτεκτονική. Υπήρχε ζωή.
Κατοικίες όπου άνθρωποι έζησαν για γενιές. Σπίτια που σήμερα κατοικούνται από καλλιτέχνες, οι οποίοι συνεχίζουν να εκφράζονται και να δημιουργούν μέσα σε αυτά, επιλέγοντας συνειδητά να διατηρήσουν ζωντανά τα αρχιτεκτονικά παραδοσιακά στοιχεία τους, που τα κάνουν μοναδικά.
Εγκαταλελειμμένες καθοικιές, που παρά την εγκατάλειψη εξακολουθούν να στέκουν και να αντέχουν στη φθορά του χρόνου. Και γύρω τους, οι όμορφοι οικισμοί και τα χωριά των Κυκλάδων, περιτριγυρισμένα από περιστεριώνες, ανεμόμυλους, ξερολιθιές, πατητήρια και αλώνια. Ίχνη μιας αρχέγονης καθημερινότητας που μπορεί σε μεγάλο βαθμό να έχει χαθεί, αλλά εξακολουθεί να είναι παρούσα μέσα από ό,τι έχει απομείνει. Αυτά τα ίχνη αναζητώ...
Με τον φακό μου καταγράφω όχι μόνο αυτό που βλέπω, αλλά κυρίως αυτό που αισθάνομαι ότι έχει απομείνει μέσα τους.
Κάθε φωτογραφία μου, είναι και μια μικρή συνάντηση με το παρελθόν. Ένα χώρο, έναν άνθρωπο και μια ιστορία η οποία γεννήθηκε μέσα από ένα διαφορετικό τρόπο ζωής.
Γιατί τελικά, οι ιστορίες δεν βρίσκονται μόνο στα κτίσματα. Βρίσκονται και στα ίχνη τους...
Η επιλογή της "οπτικής γλώσσας." Το μεγάλο δίλημμα.
Τι επιλέγεις;
Αυτή ήταν μια ουσιαστική ερώτηση που έθεσα στον εαυτό μου πριν ξεκινήσω το συγκεκριμένο προσωπικό φωτογραφικό ταξίδι.
Ασπρόμαυρη φωτογραφία;
Τη λατρεύω! Είναι η αγαπημένη μου "οπτική γλώσσα" και αυτή που συνήθως προτείνω όταν πρόκειται να φωτογραφίσω επαγγελματικά, ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό έργο στις Κυκλάδες. Είναι επίσης, αυτή που επιλέγω πολύ συχνά όταν φωτογραφίζω για εμένα, χωριά και οικισμούς των Κυκλάδων.
Στη φωτογραφία πολλές φορές, το χρώμα λειτουργεί ως "θόρυβος". Αφαιρώντας τον, δίνεις πρωταγωνιστικό ρόλο στη φόρμα, τη σύνθεση, το φως και τη σκιά. Στοιχεία ιδιαίτερα δυναμικά, που μπορούν να αναδείξουν τη λιτή γεωμετρία της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής.
Όταν λοιπόν, ο σκοπός είναι να αναδειχθεί η αρχιτεκτονική σχεδιαστική πρόθεση ενός έργου ή η παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική χωριών και οικισμών, τότε η κατάλληλη "οπτική γλώσσα" για μένα, είναι κυρίως η ασπρόμαυρη.
Έγχρωμη φωτογραφία;
Το χρώμα είναι φλύαρο, αλλά όμορφο! Δύσκολα διαχειρίσιμο, αλλά αληθινό!
Στο συγκεκριμένο εγχείρημα, η αρχιτεκτονική σχεδιαστική πρόθεση απουσιάζει. Η αυθεντική κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική δεν υπαγορεύτηκε ποτέ από έναν αρχιτέκτονα. Προέκυπτε κάθε φορά μέσα από την ίδια τη ζωή, τις ανάγκες των ανθρώπων και τις συνθήκες της εποχής.
Επειδή λοιπόν φωτογραφικά θα αναφερθώ κυρίως σε ερειπωμένα κτίσματα, με έντονα τα σημάδια από την προηγούμενη χρήση και την ανθρώπινη παρουσία, το χρώμα δεν αποτελεί απλά μια αισθητική επιλογή. Είναι πολύ σημαντική πολιτισμική πληροφορία.
Στο ασπρόμαυρο, όλη αυτή η πληροφορία μεταφράζεται σε τόνους του γκρι και έτσι αποδυναμώνεται.
Το χρώμα, σου δίνει τη δυνατότητα να "διαβάσεις" τα χνάρια της προηγούμενης ζωής. Να δεις τη σκουριά, την υγρασία, το ξεφλούδισμα των τοίχων μέσα από παλαιότερα στρώματα χρώματος.
Ένα μπλε μπάνιο, ένας τοίχος βαμμένος με ώχρα, ένα χρωματιστό ράφι δεν είναι απλώς αισθητικά στοιχεία. Είναι ανθρώπινες επιλογές. Ίχνη ανθρώπων που κάποτε κατοίκησαν, εργάστηκαν και διαμόρφωσαν αυτούς τους χώρους.
Έτσι η επιλογή του έγχρωμου επαναφέρει τον άνθρωπο ξανά στην εικόνα, ακόμη κι όταν ο ίδιος πλέον απουσιάζει.
Τα κτίσματα αυτά, δεν ήταν ποτέ απομονωμένα αντικείμενα. Ήταν και ευτυχώς, κάποια από αυτά εξακολουθούν να είναι σημαντικό μέρος ενός οικοσυστήματος, όπου εκτός από τον άνθρωπο, πρωταγωνιστούν η πέτρα, το χώμα, τα ξερόχορτα, το κυκλαδίτικο γαλάζιο του ουρανού και σε πολλές περιπτώσεις, η μαγευτική θέα του Αιγαίου.
Το έγχρωμο επιτρέπει έτσι, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από το ασπρόμαυρο, την κατανόηση της παραδοσιακής κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής ως μιας ζωντανής διαδικασίας. Όμως, όπως έχω ήδη αναφέρει, είναι πολύ πιο δύσκολο και απαιτητικό στο να το διαχειριστείς φωτογραφικά.
Είναι μια "οπτική γλώσσα" η οποία προϋποθέτει εμπειρία και βαθειά αισθητική ωριμότητα βλέμματος, για να μπορείς να ελέγξεις τις έντονες χρωματικές σχέσεις και αντιθέσεις, ώστε να αποφύγεις τον εύκολο "καρτποσταλικό" εντυπωσιασμό. Τότε το αποτέλεσμα γίνεται οπτικά πολυεπίπεδο και πιο ουσιαστικό από το ασπρόμαυρο.
Όταν λοιπόν, η φωτογραφία σε μια τέτοια θεματική θέλει να είναι καταγραφικά ειλικρινής, τότε η επιλογή γίνεται πλέον αρκετά ξεκάθαρη.
Η "οπτική γλώσσα" οφείλει να είναι έγχρωμη.
Κείμενο: Χάρης Κουτσοπαναγιωτόπουλος
Φωτογραφία: Αργυρώ Ασημάκη
